Κλεμμένοι Πολιτιστικοί Θησαυροί (1941–1944)
Τι εκλάπη
Κατά τη διάρκεια της κατοχής της Ελλάδας από το Άξονα —με επικεφαλής τη ναζιστική Γερμανία— η ελληνική πολιτιστική κληρονομιά υπέστη συστηματική απώλεια.
Στοχευμένες κατασχέσεις και κλοπές:
- Αρχαιότητες από μουσεία, αποθήκες και ενεργές ανασκαφές (βάζα, γλυπτά, νομίσματα κ.λπ.).
- Ορθόδοξες Χριστιανικές Βυζαντινές και Μεταβυζαντινές εικόνες, εκκλησιαστικά ασημένια λείψανα, λειψανοθήκες και λειτουργικά αντικείμενα.
- Χειρόγραφα και αρχεία, συμπεριλαμβανομένων σπάνιων κωδίκων από μοναστήρια και κοινοτικά αρχεία.
- Εβραϊκή κοινοτική περιουσία—αρχεία, τελετουργικά αντικείμενα και βιβλιοθήκες—ειδικά στη Θεσσαλονίκη.
- Ιδιωτικές συλλογές και έργα τέχνης που κατέχονταν από οικογένειες που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους ή που έπεσαν θύματα κατοχής.
Πώς συνέβη
- Στρατιωτικές κατασχέσεις και «προστατευτική φύλαξη»: Γερμανικές μονάδες και κατοχικές αρχές αφαίρεσαν αντικείμενα από μουσεία και εκκλησίες δήθεν «για ασφαλή φύλαξη», τα οποία συχνά δεν επέστρεψαν ποτέ.
- Kunstschutz/«προστασίας έργων τέχνης»: Γερμανικά Ναζιστικά ελεγχόμενα αποσπάσματα πολιτιστικής κληρονομιάς κατέγραψαν χώρους, αλλά επίσης διευκόλυναν τις μετακινήσεις και τις μεταφορές.
- Αναγκαστικές πωλήσεις και μαύρες αγορές: Η πείνα και η καταστολή ώθησαν τους ιδιοκτήτες να πουλήσουν θησαυρούς σε γελοίες τιμές σε αξιωματικούς, συνεργάτες και εμπόρους.
- Διοικητική λεηλασία: Εκλάπησαν μητρώα, χάρτες και επιστημονικές σημειώσεις από την Αρχαιολογική Υπηρεσία και τα πανεπιστήμια, παραλύοντας την μεταπολεμική έρευνα και την παρακολούθηση της προέλευσης.
